2006 Ispeling-Gayd ng Makabagong Filipino?

Dis-agri ako sa ginawang pagsuspend ng DepEd sa ginawang rivizyon sa Filipino alfabet at ispeling (na binuo ng KWP) dahil parang sinuspend rin ng department ang modernizeysyon ng Filipino langwij. Bagamat dis-agri ako sa ilang "kamalian" dun sa rivizyon, isa pa ring istep-forward iyon para sa "naka-istambay at nakatungangang" na Filipino. Ang masaklap pa ay temporaring pinagagagamit ang obsolit nang 1987 Alpabeto at Patnubay (err?). Iyon ay tatlong hakbang pabalik para sa Filipino. Para bagang ading-insolt-to-da-injuri pa.

Ngayon ko lang navyuw (gamit ang isang kompyuter naming may Adobe reader pala) ang atatsment na 1987 Patnubay sa Ispeling sa Kautusang Pangkagawaran Blg. 42, s. 2006. Makikita dun ang ilang mga futnowt (na wala sa orijinal na 1987 Patnubay, malamang ay idinagdag ng KWF). Ang isa sa mga futnowt ay nagsasabing ang dokyument na iyon ay tulad nung nasa Kautusang Pangkagawaran Blg. 81, s. 1987 ng DECS nuon na pinirmahan ng dating Sekritari Lourdes Quisumbing nung August 6, 1987.

Kapag uunlapian (reduplikeysyon ng unang pantig) raw ang praper nawn tulad ng isang brand ay maaaring gamitin ang mga banyagang letra (CFJQÑXZ)

hal. "magdyo-Jollibee"/"magjo-Jollibee" (parehong pwede)

Hindi pupwede ang "magjo-Jollibee" sa 1987 Ispeling.

Ang ilang futnowt ay klarifikeysyon/sajestson.

Ang sa aking lang, sana HINDI LAHAT ng nasa Revisyon ang sinuspende.

Salamat kay kumpareng Google at nakita ko ito, ang napagkasunduang ispeling gayd na risolt ng 3ng serye ng forum na inisponsor ng Pambansang Lupon sa Wika at Salin ng NCCA.

Nirerekomend ko (as-if naman na may sey ako) ito bilang 2006 Ispeling-Gayd ng Makabagong Filipino. Haw-ay-wis na kasama ako sa bumuo nito:

ULAT HINGGIL SA FORUM SA ISPELING

1.1.5 Kilala na sa orihinal at banyagang anyo ng mga hiram na salita. Halimbawa, box, cat, coke, duty-free, exit, faux pas, fax, file, jai alai, jogging, mall, save, shabu, shop, stop, store, taxi, whisky, x-rated.

** Relativ ito. Ano ang magiging batayan kung popyular "na" ang isang salita?

1.2 Sa pagbaybay ng mga salitang hiram na naglalaman ng alinman sa 11 tunog patinig sa Ingles, piliin ang pinakamalapit sa tunog at anyo ng palabaybayang Filipino. Halimbawa, drayb (drive), geyt (gate), istandardiseysiyon (standardization), layt (light).

*** Ginamitan ng B ang "drive" para maging "drayb". Kinokontradikt ng 2.1  

1.3 Inihihiwalay ng gitling ang panlapi sa hiram na salita. Halimbawa, mag-delete, i-delete, nag-hot oil, i-salvage, mag-email-han. Iwasan ang gitlapi kapag ginagamit na pandiwa ang mga hiram na salita at hindi binago ang baybay. Ngunit kung hindi maiwasan ang gitlapi, baybayin sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, dumelit, hinat-oyl, sinalveyds, inimeyl.

2. Hinggil sa mga Bagong Titik

2.1 Gamitin ang mga titik F, J, V, at Z sa mga bagong hiram na salita at binaybay sa Filipino. Halimbawa, forum, futbol (mula sa Espanyol), jet, javelin, visa, varayti, ziper, zigzag.

**** Ginamitan ng V ang "variaty" para maging "varayti". Kontra sa 1.2 

2.1.1 Gamitin din ang mga titik F, J, V, at Z sa mga salita mulang katutubong wika ng Filipinas na may ganitong mga tunog. Halimbawa, Ifugaw, Ivatan, laji, vihud, zakat.

2.1.2 Hindi na kailangang gamitin ang mga titik F, J, V, at Z sa mga hiram na salita na matagal  nang binaybay alinsunod sa 20 titik ng abakada. Halimbawa, alpabeto (alfabeto), bapor (vapor), baso (vaso), birhen (virgen), bisyon (vision), dyaket (jacket), dyambol (jump ball), dyanitor (janitor), dyip (jeep), dyunyor (junior), opisyal (oficial), piyansa (fianza), pondo (fondo), pormal (formal), sapatos (zapatos), sapiro (zafiro), sarsuwela (zarzuela). Mahalagang patnubay sa pormalisasyon ng mga lumang hiram na salita at binaybay sa akakada ang mga diksiyonaryo nina Jose Villa Panganiban at Vicassan. 

*****Ang lahat na salitang hiram-Espanyol ay hindi na kailangang gamitan ng mga letrang F, J, V at Z maliban sa mga praper nawn.

 Ang mga salitang hiram-English ay unang inispel at ginamit nung panahon na wala pa sa tuntunin ang pagfiFilipinayz o pagsasaFilipino ng mga banyagang salita lalo na yung mula English.

Kinokontra nito ang nasa 3 (Hinggil sa Pagpapalit ng U sa O at I sa E), ang mga salitang matagal nang binabaybay gamit ang U at I. 

Baguhin ang mentalidad na "ito na ang nakasanayan (kahit mali at/o obsolit na) kaya dapat nang tanggapin o PALUSUTIN".

2.1.3 Hindi rin kailangang gamitin ang mga titik F, J, V, at Z sa bagong hiram na salita kung deribatibo o nagmula lamang ito sa isang salita na matagal nang hiniram. Halimbawa, rebisyon (revision) dahil mula lamang ito sa matagal nang hiram na bisyon; pormalismo (formalismo) na mula lamang sa porma/pormal.

2.2 Gamitin lamang ang J sa mga bagong hiram na salita na may orihinal na tunog (dyey) at titik J. Halimbawa, jam, jar, judo, juniper, jinggel (jingle), jornal (journal), jakpat (jackpot), hayjak (hijack).

****** Tanging ang mga salitang mula sa English na may orijinal na sawnd na /jey/ ang maaaring gamitan ng letrang J.

Ang pitong (7) letrang sa alpabetong Filipino o Filipino alfabet na mula English ay dapat na bigkasin ayon sa paraang English rin: C /si/, F /ef/, J /jey/, Q /kyu/, X /eks/ at z /zi/. Ang tanging (1) letra na mula sa Spanish ay ganun din: Ñ /enye/. Ang labin-isang (11) letrang mula ABAKADA ng Tagalog ay dapat na bigkasing pa-ABAKADA. 

2.2.1 Hindi ito ginagamit sa mga hiram mulang Espanyol na may titik J ngunit tunog H. Halimbawa, kahon (cajon), hardin (jardin), hawla (jaula), hepe (jefe), heringgilya (jeringuilla), hustisya (justicia).

2.2.2 Hindi rin ito ginagamit sa mga hiram mulang Ingles na may titik G ngunit tunog J. Sa halip, gamitin ang DY alinsunod sa paraang abakada noon kapag may ganitong kaso. Halimbawa, adyenda (agenda), badyet (budget), dyenereytor (generator), dyin (gin), madyik (magic), mardyin (margin). Kung nag-aalinlangan sa ganitong pagbaybay, isang solusyon ang paggamit ng katumbas na salita mulang Espanyol. Halimbawa, gamitin ang heneral (mula sa Espanyol na general) para sa “Heneral Garcia” sa halip na baybaying dyeneral (ang Ingles na general); gamitin ang Espanyol na heneriko (generico) sa halip na pa-Ingles na dyinerik (generic); gamitin ang Espanyol na heograpiya (georafia) o heolohiya (geologia) sa halip na pa-Ingles na dyiyografi (geography) o dyiyolodyi (geology).   

******* Hindi ako agri dito. Tingnan ang 2.3.1 at 2.3.2. Magkatulad na katangiang ito ng G sa C at Q.

2.3 Gamitin ang C, Q, Ñ, at X sa mga salitang hiram na hindi binabago ang baybay. Halimbawa, cable, cinema, El Niño, exit, coño, mañana, niña bonita, quarter, quartz, queen, status quo, tax, taxi, techno, telex, x-ray.  

2.3.1 Ang C ay nagiging S o K, alinsunod sa bigkas nito sa salita, kapag binaybay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, kontrol (control), kontemporari (contemporary), korni (corny), korona (corona), korporal (corporal), kudeta (coup d’etat), asido (acido), saykel (cycle), sigarilyo (cigarillo), silinder (cylinder), sínikó (cinico), sipres (cypress) , sirko (circo), siyudad (ciudad).  

2.3.2 Ang Q ay nagiging KW(KUW) o K, alinsunod sa bigkas nito sa salita, kapag binaybay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, eskema (esquema), keso (queso), kerida (querida), kilo (quilo), kimika (quimica), kinse (quince), kinta (quinta), kinteto (quinteto), kwintuplet (quintuplet), iskuwad (squad), iskuwirel (squirrel). 

2.3.3 Ang Ñ ay nagiging NY kapag binaybay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, banyo (baño), kanyon (cañon), donya (doña), pinya (piña), senyora (señora) 

2.3.4 Ang X ay nagiging KS kapag binabay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, boksing (mula sa Espanyol na boxear), eksibit (exhibit), eksodo (exodo), ekspedisyon (expidicion), eksperimento (experimento), eksperyensiya (experiencia), ekspres (express), ekstra (extra), leksikograpiya (lexicograpia), mikser (mixer), taksonomiya (taxonomia), teksbuk (textbuk), teksto (texto), seks (sex), seksuwal (sexual).  

3. Hinggil sa Pagpapalit ng U sa O at I sa E 

 3.1 Panatilihin ang titik O sa pagbaybay ng salitang hiram. Halimbawa, komedya (comedia) sa halip na “kumedya,” kompanya (compañia) sa halip na “kumpanya,” kongreso (congreso) sa halip na “kungreso,” kontrobersiya (controversia) sa halip na “kuntrobersya,” koryente (corriente) sa halip na “kuryente,” Miyerkoles (Miercoles) sa halip na “Myerkules,”  nasyonal (nacional) sa halip na “nasyunal,” opisyal (oficial) sa halip na “upisyal,” politika (politica) sa halip na “pulitika,” tradisyonal (tradicional) sa halip na “tradisyunal.”  

******* Agri ako dito. Baguhin ang mentalidad na "ito na ang nakasanayan (kahit mali at/o obsolit na) kaya dapat nang tanggapin o PALUSUTIN".

Pero, wala bang katutubong salita sa Filipinas (pati sa Tagalog) na nagsisimula o ang ikalawang letra ay O? Hindi kaya karakteristik ito ng Tagalog, (morpo-fonemik tseynj)? Kung oo, hindi dapat baguhin! 

Tingnan sa 3.1.1 

3.1.1 Nagiging U  lamang ang O kapag napalitan din ang kasunod nitong katinig, gaya sa kaso ng N na nagiging M, bilang pagsunod sa palabigkasang Filipino. Halimbawa, kumbensiyon (convencion),  kumbento (convento), kumbersasyon (conversacion), kumbersiyon (conversion), kumbida (convidar), kumbiksiyon (conviccion), kumbinsi (convencer), kumboy (convoy), kumbulsiyon (convulsion), kumperensiya (conferencia), kumpirmasyon (confirmacion), kumpisal (confesar), kumpiyansa, (confianza), kumporme (conforme).

******** Morpo-fonemik tseynj, isang katangian sa Tagalog maging sa iba pang wika sa Filipinas 

3.2 Panatilihin ang E sa pagbaybay ng salitang hiram. Halimbawa, desgrasya (desgracia) sa halip na “disgrasya,” deskarga (descarga) sa halip na “diskarga,” eskandalo (escandalo) sa halip na “iskandalo,” estandardisasyon (estandardizacion) sa halip na “istandardisasyon,” estasyon (estacion) sa halip na “istasyon,” estorbo sa halip na “istorbo,” estrikto (estricto) sa halip na “istrikto,” estropa (estrofa) sa halip na “istropa,” estruktura (estuctura) sa halip na “istruktura.” Tandaan lamang na totoong I at hindi E ang nasa sumusunod na salitang hiram: diskriminasyon (discriminacion), disgusto, disidente, disimulado, dispensa, disposisyon (disposicion), distribusyon (distribucion), isleta, iskiyerda (isquierda) 

******** Ang beysik rul, kung hiram-Spanish, E ang gamitin. Kung hiram-English, I. 

4. Hinggil sa mga Katinig na Inuulit

4.1 Tanggalin ang isa sa dobleng katinig kapag binaybay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa, buletin (bulletin, at iba sa boletin ng Espanyol), enrolment (enrollment), gramar (grammar), patern (pattern).

5. Hinggil sa mga Digrapong CH, SH, CT 

5.1 Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga bagong hiram na salita na may digrapong CH at SH. Halimbawa, cherry, cheese, chit, chop, spinach, shampoo, shell, ship, shop, workshop, brush, toothbrush, ambush, crash, flush, flush drive,flashlight, backlash. 

5.1.1 Naging TS at SY na ang CH at SH sa ibang matagal nang hiram na salita.Halimbawa, biskotso (bizcocho), letse (leche),  suspets a (sospecha), tsampaka (champaca), tsapa (chafa), tsaperon (chaperon), tseke (cheque), tsina (china), tsismis (chismear), tsitsa (chicha), tsuper (chofer), sitsaron
(chicharron), swits (switch), syorpet (sure fit), syuting (shooting).

********** Hindi nagbigay ng igzampol ng mga salitang may SH sa gitna o hulihan tulad ng "fishball", "malnourish", "mouthwash" atbp. na kung susundin ang "Kung ano ang bigkas, iyon ang sulat"-prinsipol ay magiging "fisybol", "malnorisy", "mawtwasy".

Hindi nabanggit ang paano babaybayin ang mga salitang nag-uumpisa sa SHR tulad ng "shrink", "shrimpball", "shrine" atbp. na dapat ang baybay ay "syringk", "syrimpbol", "syrayn".

5.2 Nagiging K ang CT kapag binabaybay sa Filipino ang hiram na salita. Halimbawa,abstrak (abstract), adik (addict), artifak (artifact), impak (impact), kontrak (contract), korek (correct).

*********** Kontradiktori ito sa "Kung ano ang bigkas, iyon ang sulat"-prinsipol. Dapat KT ang gamitin.

6. Hinggil sa mga kambal-patinig sa mga hiram na salita mulang Espanyol 

************ Nasaan ang para sa mga salitang mula English?

6.1 Maaaring uriin ang mga patinig sa malakas (A, E, O) at mahina (I, U). Dahil dito,may dalawang pangkalahatang tuntunin ang pagbaybay sa kambal-patinig. 

6.1.1 Binibigkas nang buo ang dalawang malakas na kambal-patinig. Halimbawa:  

6.1.1.1 (AE) aerodromo, Gaeliko (gaelico), maestro;  

6.1.1.2 (AO) aorta;  

6.1.1.3 (EA) idea, ideal, idealismo, real, realidad, teatro; asotea 

6.1.1.4 (EO) estereo, heolohiya, kontemporaneo, koreo, leon, neon, teolohiya, teorya, torneo, video;

6.1.1.5 (OA) boa, loa, Zamboanga;  

6.1.1.6 (OE) poema, poesiya, poeta.   

6.1.2 Napapalitan ng Y ang mahinang I at ng W ang mahinang U sa kombinasyon ng mahina at malakas na patinig. Halimbawa:  

6.1.2.1 (AI) ayre (aire), baylarina (bailerina), bayle (baile), bayna (baina), parakayda (paracaida), paysahe (paisaje), paysano (paisano), maliban sa maís (maíz) at país na may tuldik;  

6.1.2.2 (IA) barberya (barberia), barya (varia), baryo (barrio), baterya (bateria), memorya (memoria), paranoya (paranoia), trahedya (tragedia);  

6.1.2.3 (EI) beynte (beinte), beysbol (beisbol), ley (lei), reyna (reina), treynta (treinta), maliban sa seis/ sais;  

6.1.2.4 (IE) baryedad (variedad), Disyembre (diciembre), kinyentos (quinientos), meryenda (merienda), Nobyembre (noviembre), serye (serie), Setyembre (septiembre), yelo (hielo), yerba (hierba), yero (hierro);

6.1.2.5 (IO) bakasyon (vacacion), basyo (vacio), bisyo (vicio), bisyon (vicion), bokasyonal (vocacional), desisyon (decision), demonyo (demonio), dibisyon (division), edukasyon (educacion), episodyo (episodio), henyo (genio), Hulyo (julio), Hunyo (junio), komisyon (comision), komposisyon (composicion), kondisyon (condicion), kumbersasyon (conversacion), misyon (mision), nasyon (nacion), nasyonal (nacional), internasyonal (internacional), nobyo (novio), pasyon (pasion), pisyologo (fisiologo), posisyon (posicion), presyo (precio), sekundaryo (secundario), sesyon (sesion), serbisyo (servicio), seryo (serio)  sesyon (sesion), tradisyon (tradicion);  

6.1.2.6 (AU) awditor (auditor), awto (auto), awtoridad (autoridad), bawtismo (bautismo), lawrel (laurel), hawla (haula bagaman may gumagamit dito sa anyo nitong haula at may tatlong pantig), maliban sa baúl
na may tuldik sa mahinang patinig;  

6.1.2.7 (UA) agwa (agua), agwador (aguador), biswal (visual), estatwa (estatua), karwahe (carruaje), kaswal (casual), manwal (manual);  

6.1.2.8 (UE) entreswelo (entresuelo), konsekwensiya (consecuencia), poswelo (posuelo).   

6.1.2.9 Pansinin: Problema ang kaso ng EU, gaya sa Europa na dapat sanang bigkasing “Ewropa” o “Yuropa.” Sa halip, makiling ang gamit  sa pagpapanatili sa naturang kambal-patinig, kaya Europa ang 
kinikilingang baybay sa Europa; at gayundin ang nagaganap sa eufemismo (eufemismo), eukaristiya (eucaristia), euforya (euforia), eukalipto (eucalipto) bagaman binibigkas ang mga ito na “yufemismo,” “yukaristiya,” “yuforya,” “yukalipto.”   

6.1.3 Hindi nasusunod ang tuntunin blg.­­6.1.2 at sa halip, isinisingit  ang Y o W sa kambal-patinig sa mga sumusunod na kaso: 

6.1.3.1  Kapag nasa gitna ng una at ikalawang pantig ng salita ang kambal-patinig. Halimbawa, biyahe (viaje), biyeho (viejo), Biyernes (viernes), biyuda (viuda), biyograpiya (biografia), biyolohiya (biología), buwelo (vuelo), buwelta (vuelta),buweno (bueno), diyabetes (diabetes), diyablo (diablo), diyalekto (dialecto), diyamante (diamante), diyametro (diametro), diyaryo (diario), diyalogo (dialogo), diyes (diez), diyos (dios), duwende (duende), giya (guia),  guwapo (guapo), guwardiya (guardia), Huwebes
(jueves), huwes (juez), huwisyo (juicio), kuwaderno (cuaderno), kuwadro (cuadro), kuwadrado (cuadrado), kuwaresma (cuaresma), kuwartel (cuartel), kuwarta, (cuarta), kuwarto (cuarto), kuwatro (cuatro), kuwelyo (cuello), kuwerdas (cuerdas), kuwenta (cuenta), kuwento (cuento), kuwalipikasyon (cualificacion), kuwestiyon (cuestion), kuwidaw (cuidao), Miyerkoles (miercoles), muwebles (muebles), muwestra (muestra), niyebe (nieve), nuwebe (nueve), nuwesto (nuestro), piyano (piano), piyansa (fianza), piyer (pier), priyoridad (prioridad), puwede (puede), puwera (fuera), puwerta (fuerta), puwesto (puesto), ruweda (rueda), siyensiya (ciencia), siyentipiko (cientifico), siyete (siete), siyensiya (ciencia), siyudad
(ciudad), suwabe (suave), suwelo (suelo), suwerte (suerte), tiyempo (tiempo), triyanggulo (triangulo), tuwalya (toalla), tuwerka (tuerca).

6.1.3.2  Kapag sumusunod ang kambal-patinig sa tunog na H. Halimbawa, analohiya (analogía), biyolohiya (biología), buhiya (bujía), ekolohiya (ecologia), estratehiya (estratehiya), kolehiyo (colegio), lehiyon (legion), lehiyonaryo (legionario), lihiya (lijía), liturhiya (liturgia), paraplehiya (paraplejía), pribilehiyo (previlegio), prestihiyo (prestigio), rehiyon (region), relihiyon (religion), terminolohiya (terminologia) teolohiya (teología).

6.1.3.3  Kapag may tuldik ang mahinang patinig sa orihinal na salita. Halimbawa, analohiya (analogía), anatomiya (anatomía), bahiya (bahía), biyolohiya (biología), biyograpiya (biografía), buhiya (bujía), ekonomiya (economía), Epipaniya (Epifanía), hinekolohiya (ginecología), papeleriya (papelería), paraplehiya (paraplejía), pasteleriya (pastelería), pilosopiya (filosofía), potograpiya (fotografía), radyolohiya (radiología),  teolohiya (teología), tiya (tía).

6.1.3.4  Kapag sumusunod sa dalawa o mahigit pang katinig ang kambal-patinig.  Halimbawa,  aksiyon (accion), ambulansiya (ambulancia), anunsiyasyon (anunciacion), anunsiyo (anuncio), atensiyon (atencion), atraksiyon (atraccion), bibliyograpiya (bibliografía), diksiyon (diccion), direksiyon (direccion), distansiya
(distancia), eleksiyon (eleccion), engkuwentro (encuentro), frekuwensiya (frecuencia), funsiyon (funcion), imbensiyon (invencion), importansiya (importancia), impluwensiya (influencia), industriya (industria),intelektuwal (intellectual),  intensiyon (intencion), inter-aksiyon (interaccion), introduksiyon (introduccion), konsekwensiya (consecuencia), konsiyensiya (conciencia), kontradiksiyon (contradiccion), kumperensiya (conferencia), kumbensiyon (convencion), kumbersiyon (conversion), kumbiksiyon (conviccion), kuwestiyon (cuestion), mansiyon (mansion), pasensiya (paciencia), patriyotismo (patriotismo), pensiyon (pension),  produksiyon (produccion), pronunsiyasyon (pronunciacion), proteksiyon (proteccion), repleksiyon (refleccion), seleksiyon (seleccion), silensiyo (silencio), siyensiya (ciencia), tantiya (tantear),
 tendensiya (tendencia), tensiyon (tension), transaksiyon (transaccion). 

6.1.4 Pansinin: Laging nasisingitan ng Y ang kambal-patinig na IU at ng W ang kambal-patinig na UI. Halimbawa, biyuda (viuda), triyumpo (triunfo), ruwido (ruido), ruwinas (ruinas), maliban sa altruísmo at altruísta na may tuldik ang ikalawang patinig. 

7. Hinggil sa wastong panghihiram sa Espanyol at sa Ingles. 

 7.1 Iwasan ang mga salitang “siyokoy” o mga salita na hindi wastong Espanyol at hindi  rin wastong Ingles. Halimbawa, “amyenda” sa halip na enmiyenda (enmienda) ng Espanyol o amendment ng Ingles, “aspeto” sa halip na aspekto (aspecto) ng Espanyol; “respekto” sa halip na respeto ng Espanyol o respek (respect) ng Ingles; “dayalogo” sa halip na diyalogo (dialogo) ng Espanyol o dayalog (dialogue) ng Ingles; “endorso” sa halip na endoso ng Espanyol o indors (endorse) ng Ingles; “imahe” sa halip na imahen (imagen) ng Espanyol o imeyds (image) ng Ingles; “dekolonisasyon” sa halip na deskolonisasyon (descolonisacion) ng Espanyol o dekoloniseysiyon (decolonization) ng Ingles; “istandardisasyon” sa halip na estandardisasyon (estandardizacion) o istandardiseysiyon (standardization) ng Ingles; “istraktura” sa halip na estruktura (estructura) ng Espanyol o istraktiyur (structure) ng Ingles; “kotemporaryo” sa halip na kontemporaneo (contemporaneo) ng Espanyol o kontemporari (contemporary) ng Ingles; “obhektibo” sa halip na
obhetibo (objetivo) ng Espanyol o objektiv (objective) ng Ingles; “pesante” sa halip na paysano (paisano) ng Espanyol o pesant (peasant) ng Ingles; “prayoridad” sa halip na priyoridad (prioridad) ng Espanyol o prayoriti (priority) ng Ingles; “subhetibo” sa halip na suhetibo (sujetivo) ng Espanyol o subjektiv (subjective) ng Ingles. 

8. Hinggil sa paggamit ng –NG kapalit ng –N sa loob ng mga salitang hiram na sinusundan ng K.

8.1 Sa tuntuning ito, angkla at hindi “ankla” ang katumbas ng ancla; bangko at hindi “banko” ang katumbas ng banco; kongklusyon at hindi “konklusyon” ang katumbas ng conclusion; kongkreto at hindi “konkreto” ang katumbas ng concreto. 

9. Hinggil sa paggamit ng ala/ alas para magpahayag ng oras. 

9.1 Gumamit lagi ng gitling sa pagitan ng ala/alas at ng kasunod na bilang, numero man o binabaybay. Halimbawa, ala-1, ala-una; alas-2, alas-dos. 

9.2 Panatilihin ang Espanyol na Y katumbas ng at sa pagpapahayag ng oras. Halimbawa, ala-una y medya, alas-tres kuwarenta y singko. Pansinin na nagaganap lamang ito kapag binaybay ang oras sa halip na nakasulat sa numero.  

************* Dapat tanggapin ang alfanyumerik sa pinaikling pagbilang: 1ng (isang), 2ng (dalawang), 3ng (tatlong), 5ng (limang), 7ng (pitong), 8ng (walong), 10ng (sampung) atbp. Para sa "apat na", "anim na" atbp. ay "4 na", "6 na" atbp. 

Dapat tanggapin ang alfanyumerik sa pinaikling ranggo o rangk: 1na (una), pang2 o ika-2 (pangalawa o ikalawa), pang3 o ika-3 (pangalo o ikatlo), pang4 (pang-apat o ika-apat), pang5 o ika-5 (panlima o ika-lima) atbp. 

10. Hinggil sa wastong baybay ng pangalan ng ating bansa. 

10.1 Dapat ibalik sa Filipinas ang baybay ng pangalan ng ating bansa. Ito ang orihinal na pangalan ng ating bansa, alinsunod sa pagkapangalan nito alang-alang kay Haring Felipe. Ito ang baybay na ginamit nina Rizal at Bonifacio sa kanilang pagsulat. Ito ang patuloy na ginagamit ng mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa United Nations. Naging Pilipinas lamang ito dahil sa pag-iral ng abakadang Tagalog na walang F nitong panahon ng Komonwelt at panahon ng Hapon. Ngayong pinalawak ang mga tunog sa alpabetong Filipino sa pamamagitan ng pagpapasok ng mga titik na tulad ng F ay nararapat ding ibalik ang orihinal na baybay sa pangalan ng ating bansa. 

************** Tanggapin rin ang Filipins mula sa "Philippines"

11. Sari-saring isyu sa baybay ng salitang Tagalog 

11.1 Maaari o maari? Panatilihin ang orihinal at tumpak na maaari. 

11.2 Pariralang may Kay. Marker ang kay at hindi panlapi. Katapat ito ng que sa ekspresyong Que barbaridad! Sa gayon, dapat itong ihiwalay sa kasunod na salita kapag ginamit sa parirala. Halimbawa, kay sigla sa halip na “kay-sigla” o “kaysigla”; kay tamis sa halip na “kay-tamis” o “kaytamis.” 

11.3 Kaso ng taga/taga-. May gitling ang “taga’ kapag sinusundan ng pangngalang pantangi (halimbawa: taga-Maynila, taga-Cebu). Walang gitling kapag sinusundan ng pangngalang pambalana (halimbawa: tagalungsod, tagalalawigan). 

11.4 Dulong patinig sa inuulit na salita. Panatilihin ang O sa dulo ng inuulit na salita. Halimbawa, ano-ano hindi “anu-ano”, sino-sino hindi “sinu-sino,” halo-halo hindi “halu-halo,” salo-salo hindi “salu-salo.” Nagiging U lamang ang O sa inulit na salita kapag walang gitling at nagkaroon ng ibang kahulugan ang inuulit na salita. Halimbawa, haluhalo na isang uri ng pagkaing pampalamig, paruparo na isang kulisap, salusalo na isang piging.  

11.5 Reduplikasyon sa salita na may maka-. Kapuwa wasto na ulitin ang ikalawang pantig ng unlaping maka- o ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat na nilalapian nito. Halimbawa, makakainom at makaiinom, makakatatlo at makatatatlo, makakasakay at makasasakay. Ipinapayo lamang na maging konsistent sa
gagamiting anyo. Sa sulating pampanitikan, ginagamit na marker para sa di-pormal na diyalogo ang pag-uulit sa ikalawang pantig ng unlapi.  

11.6 Paglalagay ng tuldik. Ipinapayo ang paglalagay ng tuldik para matiyak ang bigkas at kahulugan ng mga salita na may iisang baybay ngunit nagbabago ang kahulugan sa iba’t ibang bigkas. Halimbawa, píto (silbato) at pitó (bilang); páso (daan paakyat sa mataas na pook), pasó (lumagpas sa takdang panahon ng paggamit), pasò (sugat na dulot ng apoy), pasô (luad na taniman ng halaman); líkas (bakwet) at
likás (natural); kalikásan (natura) at kalikasán (naturalesa); táyo (pang-abay na pangmaramihan) at tayô (tindig o panig). Iminumungkahi na pairalin sa mga teksbuk at sangguniang aklat ang paglalagay ng tuldik sa lahat ng salita bilang dagdag na tulong sa mga guro at mag-aaral hinggil sa wastong pagbasa at
pagbigkas.

*************** Dapat gamitin sa mga salitang hiram sa English upang tama ang istres: kátegori (kalimitang binibigkas na katégori), láboratori (kalimitang binibigkas na labóratori) atbp.

Dapat na isolv ang pagdistingwisy (distinguish) ng T+S at TS, K+S at KS, K+W at KW atbp.:

T+S at TS - "tit-ser" ang kalimitang basa sa "titser" na dapat ay "ti-tser"; "riserts" (ri-sert + S) dapat ay (ri-ser + TS) 

K+S at KS - Paano matetreys (halimbawa, ng isang mag-aaral) ang pinaghiraman ng salita? "aksyon" (aK + Syon, aK+S + yon, aX +yon, aC +Tion); "refleksyon" (refleK + SYon, refleKS + yon, refleX + yon, refleC + Tion)

K+W at KW - "dekwat" (deC + Wat, de + KWat, deK + Wat); "iskwarter" (isC +water, is + CUater, isK + Water, is + QUater, is + KWater, s + QUatter)   

MULA SA: http://www.sawikaan.net/ulat_hingil.html