Mas simpleng English ispeling, patuloy na iniinsist

Ang Simplified Spelling Society (SSS), nag-istart nung 1908 na may hangaring iapdeyt ang English ispeling. Isa sa mga objektiv ng grupo ay ipablisayz ang mga walang saysay na pasakit ng (komplikeyted na) English ispeling at ang maaaring mga benifit ng simplifikeysyon nito.

Kapag ang "say," "they" at "weigh" ay nagraraym, pero ang "bomb," "comb" at ang "tomb" ay hindi, mas magkakaroon daw ba ng sens kung ispelingin ang mga salita kung paano ang mga ito binibigkas?

Ang English langwij na yata ang pinakakomplikeyted pagdating sa ispeling at pronunsieysyon. Ito ay may 42ng mga sawnd na iniispel, bilivit ornat, sa 400ng paraan.

Ang Filipino langwij ay may 21ng sawnd. Bawat letra, 15ng konsonant (B, D, G, H, K, L, M, N, NG, P, R, S, T, W at Y), limang vawel (A, E, I, O at U) at isang glotal (^), isang sawnd ang katumbas. Ang walong mga forin word sa Filipino alfabet ay nahahati sa dalawa: yung mga fonetik (F, J, V at Z) at yung mga di-fonetik [o ridandant (C, Ñ, Q at X) dahil mahigit sa isa ang sawnd at/o inirereprizent ang mga ito ng dalawang letra].

Ang mga feyvor sa simplifayd ispeling, nagsasabing mas mabilis na matututo ang mga bata at babagsak ang ilitirasi reyts. Ang mga kontra naman, sinasabi na gagawin pang mas konfyuwzing ang bagong sistem sa English ispeling. Gayun pa man, hindi pa nakakaptsor ang imajineysyon ng publiko sa usaping ito.

Isang daang taon na ang nakararaan nang tumulong si Andrew Carnegie sa pagkrieyt ng Simplified Spelling Board upang ipromowt ang pag-iikwipt ng nakasulat na form ng English. At si US President Theodore Roosevelt, trinay nuon na pwersahin ang government na gamitin ang simplifayd ispeling sa mga pablikasyon nito. Subalit ang mga advokeyt ay di-gumigiv-ap. Nagpiket sila sa mga nasyunal ispeling faynal na hinohold kada taon sa Washington. Nakakostyum bilang mga bumble bee, iwinawagayway nila ang mga plakard na nagsasabing "Enuf is enuf but enough is too much" o kaya'y "I'm thru with through."

Sinasabing hindi parating yung simple ang gusto o sinusunod ng mga Amerikano - tignan na lang ang maraming tagasunod ng mitrik sistem. Subalit napapansin ng mga propownent ng mas simpleng ispeling na ginagamit na sa pang-araw-araw ang mga binagong mga ispeling. 

Ang "doughnut" ay "donut" rin; ang "colour", "honour" maging ang "labour", matagal nang nawala ang British na "u". At ang "theatre" at "centre" na napalitan na ng sinasabing "easier-to-sound-out" na "theater" at "center". Ayon kay Alan Mole, prezident ng American Literacy Council, sa ganitong mga uri ng development, makikitang iispelinging "nite" ang "night" at "thru" ang "through". Trinatray nilang ipakita ang ganitong mga ispeling ay ginagamit at ipakita sa mga gumagawa ng diksyunari  na ginagamit ang mga iyon kaya iiinklud na ang mga iyon bilang mga alterneyt ispeling.

Ayon kay Mole, "Great changes have been made in the past. Systems can change." Ang pag-aaral ng English, nagrerekwayr ng memori kesa lojik, sabi nya. Ang German, Spanish at Filipino ay mga lagwij na iniispel ang mga salita ayon sa sawnd ng mga ito. Natututo raw ang mga bata ng ispeling sa ilang linggo lang kesa sa ilang buwan o taon sa kaso ng English. Subalit para kay Donald Bear, isang edyukeysyon profesor, mas magiging mahirap daw kapag isisimplifay ang ispeling dahil sa ang kahulugan ng mga salita ay nakukuha sa mga panlapi ng salita at salitang ugat.
 
Ayon kay Bear na direktor ng E.L. Cord Foundation Center for Learning and Literacy sa University of Nevada, Reno, "Students come to understand how meaning is preserved in the way words are spelled."

Ang pinakamalaking yunyon ng mga titser sa US na dating sumusuporta sa simplifikeysyon ng ispeling, nag-oobjekt na ngayon. Si Michael Marks, isang member ng eksekyutiv komiti ng National Education Association nagsabing madidistrapt ang pagkatuto ng mga bata kung kailangan pang i-swits sa ibang sistem ang ispeling. Baka mas magbibigay pa raw ito ng problema ayon kay Marks, isang titser sa debeyt at teatro sa Hattiesburg High School sa Mississippi.

Nagkakapareho sa ilang eliment ng langwij ng e-mail at sa mga tekst mesij at ang simplifayd ispeling movment habang may pagkakaiba rin sa ibang mga bagay. Sa ilektrownik komyunikeysyons, mas gumagamit ng "u"  halimbawa kesa sa mga fonetiks. Ang simplifayd ispeling ay di-palaging mas maikli kesa sa regyular na ispeling - "sistem" sa halip na "system" o "hoep" kesa "hope".

Nung 1906, inistablisy at pinundohan ni Carnegie ang ispeling bord. Ginamit nya rin ang kanyang pagsusulat ang simplifayd ispeling. Isang filiantropist, naging interesado sya sa isyu matapos nyang makausap si Melvil Dewey, isang aktivist sa ispeling riform at inventor ng Dewey Desimal sistem na sinimplifay pati ang kanyang pangalan sa pamamagitan ng pag-alis ng "le" sa "Melville".

Trinay na i-adapt ni Roosevelt ng government ang mas simpleng mga ispeling subalit hinarang sya ng Congress. Gumamit sya ng simpleng mga ispeling sa lahat ng mga memo sa White House.

Ang Chicago Tribune ay sumali rin. Gumamit ng mga simpleng ispeling ang pahayagan sa loob ng 40 taon. hanggang 1975. Ang manunulat na si George Bernard Shaw na sinulat ang mga gawa nya sa ganitong paraan ay nag-iwan ng pera sa kanyang last will para sa development ng bagong English alfabet.

Ang mga gawa nina Carnegie, Dewey, Roosevelt at Shaw ay sumunod sa mga atempt nina Benjamin Franklin, Daniel Webster at Mark Twain na iadvans ang mas simpleng ispeling. Pinilit ni Twain ang The Associated Press sa anwal miting nito nung 1906 na iadapt at gamitin ang mga simplifayd form at iispred ito sa buong mundo subalit tumanggi ang AP.

Pero hindi nakaptiveyt ang masa ng aydiya ng nakakatawa subalit mas simpleng ispeling ang masa nuon - o kahit ngayon.

Ayon kay Marilyn Cocchiola Holt, manijer ng Pennsylvania Department of the Carnegie Library of Pittsburgh, sa tingin nya ay hindi nakita ng isang avereyj na tao ay nid ng pagbabago na makapagtseynj sa kanilang mga buhay tungo sa mas mabuting pamumuhay.

Si Carnegie na inimbreys ang teknoloji ay namatay nung 1919, matagal pa bago nauso ang mga selfown. Kung sakali man na nabubuhay sya, masisiyahan syang malaman na milyong tao ang nagsesend ng mga tekst at instant mesij araw-araw gamit ang kanilang sariling form ng simplifayd ispeling.

Ito ay isang plineyjarayz na artikel ng balitang "Push for simpler spelling persists" ni Darlene Superville, isang manunulat ng Associated Press na ifinitsur sa Yahoo!.